DER DNEVNIK

 

Roman
Izdavač: 2013, KOV /
Format: 18,5 x 11 cm /
Broj strana: 330 /
Ilustrovano: 10 reprodukcija crno/bele /
Povez: mek /
Haritja: mat kunstdruk /
Godina izdanja: 2013 /
ISBN 86-7497-226-7 /

PDF odlomka romana DER DNEVNIK

O KNJIZI:

Alen Bešić (recenzija knjige)

Žanrovski neuhvatljiva proza Maje Erdeljanin, jezički hibridnog naslova Der Dnevnik, predstavlja vješto građen melanž dnevničko-putopisnih zapisa o gradovima i predjelima današnje Njemačke i jednog rasnog pripovjednog teksta, filmičnog i eruditnog u isti mah, sa pasažima prožetim istančanom psihologizacijom i britkom ironijom, teksta reminiscentnog, domaštanog, slikovitog… Ukratko, koliko iskrenog toliko i autentičnog, što su kvaliteti koje je možda najteže dosegnuti u svakom umjetničkom iskazu. Nadovezujući se na poetičke i imaginativne koordinate prethodne svoje putopisne avanture po Francuskoj, La razglednicu, Maja Erdeljanin, slikarka po primarnoj vokaciji, potvrđuje se kao autorka izuzetne pripovjedačke i jezičke kulture, izbrušenog stila i fascinantnog osjećaja za slikovit, upečatljiv detalj.
Suočavajući se sa imagološkim dilemama, stereotipima nas o Drugima i Drugih o nama, naratorka Der Dnevnika, razgrće i sravnjuje palimpsestne istorijske slojeve nekadašnjeg Berlina, Drezdena, Trećeg Rajha… sa onim hladnoratovskim, a onda ta „nekad i nekad“ upoređuje i promišlja sa svojim „sad“, koje je impregnirano posredovanim predstavama iz književnosti, filma, slikarstva. Pri tome je njena pripovijest faktički utemeljena, sa mnoštvom istorijsko-geografskih i kulturoloških podataka, a opet i suptilna, melanholična i proživljena dok iznosi svoju najintimniju priču. Autorka se, naime, u ovoj zamamnoj knjizi pokušala približiti vječitom idealu putopisne književnosti: izrazu u kojem se dovodi u vezu istraživanje svijeta sa istraživanjem sebe. Biti brutalno iskren prema sebi, i moći se posmatrati sa ironičnim, čak ciničnim odmakom, nadvladavajući svoj ego, omogućuje putopiscu da sa čistine introvertnosti poštenije sudi o prostoru i kulturi u kojoj se obreo. Otuda će pismo Maje Erdeljanin u čitaocu istančanijeg duhovnog sastava povremeno zatreperiti rezonancama zebaldovske inspirativnosti. Jer ima tu tematizacije etike i estetike sjećanja, fenomena postsjećanja takođe, ličnih i nacionalnih trauma, kako njemačkih tako i srpskih, koje se na izvjestan način ogledaju jedne u drugima: „Isto onako kako je Srbija trpela u poslednjih 20 godina zbog svog marketinga, tako je i Nemačka bila obeležena poslednjih 60“, napisaće ona na jednom simptomatičnom mjestu, da bi već u sljedećim redovima razbila baštinjenu šablonizovanu predstavu o Drugome i kroz lični, emotivni susret sa njim, shvatila da se njemački jezik, nekoć za nju „jezik bespogovornih naredbi“, najednom kroz usta voljenog bića i djece očituje kao „samo jezik, koji čak može i meko da zazvuči“.
Maja Erdeljanin u ovom beskompromisnom i toplom dnevniku, zebaldovski šapuće o onome o čemu su drugi vrištali. Dok se suočava sa spomenikom Jevrejima nastradalim tokom Drugog svjetskog rata, ona doživljava gotovo epifanijsko iskustvo spoznaje iskonskog, gotovo metafizičkog zla i ništavnosti ljudskog bića, ali isto tako postaje svjesna frivolnosti i opasnosti kulture zaboravljanja, holivudizacije, lažne sentimentalnosti. Balansirajući vješto između istine i fikcije, ona dovlači prošlost u sadašnjost, ne dozvoljavajući joj da se banalizuje, ili ako već mora da se to desi, onda barem da ima nešto od vorholovskog kiča i humora dostojnog Gruča Marksa. Ili, možda prije, jednog Boba Kaufmana, koji bi, siguran sam, slično naratorki Der Dnevnika, dok se penje stepeništem Rajhstaga, opsesivno razmišljao o tome „na kom su stepeniku postavljali Hitlerovu binu“, kao da mu od toga život zavisi.